Doc:Diane et Actéon : Le récit complet

Texte latin

130.
131 Jam stabant Thebae. poteras iam, Cadme, videri
exilio felix. soceri tibi Marsque Venusque
contigerant: huc adde genus de coniuge tanta,
tot natos natasque et, pignora cara, nepotes,
135 hos quoque iam iuvenes. sed scilicet ultima semper
expectanda dies homini est, dicique beatus
# ante obitum nemo supremaque funera debet.
# Prima nepos inter tot res tibi, Cadme, secundas
# causa fuit luctus, alienaque cornua fronti
140. addita, vosque canes satiatae sanguine erili.
# at bene si quaeras, fortunae crimen in illo,
# non scelus invenies: quod enim scelus error habebat?
mons erat infectus variarum caede ferarum,
iamque die rerum contraxerat umbras,

145 et sol ex aequo meta distabat utraque:
cum iuvenis placido per devia lustra vagantes
participes operum compellat Hyantius ore:
« Iina madent, comites, ferrumque cruore ferarum,
fortunaeque dies habuit satis. altera lucem

150 cum croceis invecta rotis Aurora reducet,
propositum repetemus opus. nunc Phoebus utraque
distat idem terra finditque vaporibus arva.
sistite opus praesens nodosaque tollite lina.»
iussa viri faciunt intermittuntque laborem.

155 vallis erat piceis et acuta densa cupressu,
nomine Gargaphie, succinctae sacra Dianae,
cuius in extremo est antrum nemorale recessu,
arte laboratum nulla: simulaverat artem
ingenio natura suo; nam pumice vivo

160 et levibus tofis nativum duxerat arcum.
fons sonat a dextra, tenui perlucidus unda,
margine gramineo patulos incinctus hiatus.
hic dea silvarum venatu fessa solebat virgineos artus liquido perfundere rore.

165 quo postquam subiit, nympharum tradidit uni
armigerae iaculum pharetramque arcusque retentos; altera depositae subiecit bracchia pallae; vincla duae pedibus demunt. nam doctior illis Ismenis Crocale sparsos per colla capillos

170 colligit in nodum, quamvis erat ipsa solutis.
excipiunt laticem Nepheleque Hyaleque Ehanisque et Psecas et Phiale, funduntque capacibus umis. dumque ibi perluitur solita Titania lympha

ecce nepos Cadmi dilata parte labornm
per nemus ignotum non certis passibus errans

176
pervenit in lucmn: sic illum fata ferebant.
qui simul intravit rorantia fontibus antra,
sicut erant nudae viso sua pectora njmphae
percussere viro subitisque mulatibus omne
implevere nemus, drcumfusaeque Dianam

180
corporibus texere suis. tamen altior illis
ipsa dea est colloque tenus supereminet omnes.
qui color infectis adversi solis ab ictu
nubibus esse solet aut purpureae aurorae,
is fuit in vultu visae sine veste Dianae.

185
quae quamquam comitum turba est stipata suarum,
in latus obliquum tamen astitit oraque retro
flexit. et ut vellet promptas habuisse sagittas,
quas habuit sic hausit aquas, vultumque virilem
perfudit spargensque comas ultricibus undis

190
addidit haec dadis praenuntia verba futurae:
'nunc tibi me posito visam velamine narres,
si poteris narrare, licet.' nec plura minata
dat sparso capiti vivads comua cervi,
dat spatium collo summasque cacuminat aures,

195
cum pedibusque manus, cum longis bracchia mutat
cruribus et velat maculoso vellere corpus.
additus et pavor est. fugit Autonoeius heros
et se tam celerem cursu miratur in ipso.
ut vero vultus et comua vidit in unda,

200
'me misemml' dicturus erat: vox nuUa secuta est«
ingemuit: vox illa fuit; lacrimaeque per ora
non sua fluxemnt: mens tantum pristina mansit.
quid faciat? repetatne domum et regalia tecta?
an lateat silvis? pudor hoc, timor impedit illud.

205
dum dubitat, videre canes: primique Melampus
Ichnobatesque sagax latratu signa dedemnt,
Gnosius Ichnobates, Spartana gente Melampus.
inde munt alii rapida velocius aura,
Pamphagus et Dorceus et Oribasus, Arcades omnes,

210
Nebrophonusque valens et tmx cum Laelape Theron,
et pedibus Pterelas et naribus utilis Agre,
Hylaeusque fero nuper percussus ab apro,
deque lupo concepta Nape, pecudesque secuta
Foemenis, et natis comitata Harpyia duobus,

215
et substricta gerens Sicjonius ilia Ladon
et D^omas et Canache Sticteque et Tigris et Ale

et nlveis Leucon et villis Asbolus atria praevalidusque Lacon et cursu fortis Aello

220 et Thous et Cyprio velox cum fi^tre Lycisce, et nigram medio frontem distinctus ab albo Harpalos et Melaneus hirsutaque corpore Lachne, et patre Dictaeo, sed matre Laconide nati Labros et Argiodus, et acutae vocis Hylactor,

225 quosque referre mora est. ea turba cupidine praedae per rupes scopulosque adituque carentia saxa» quaque est difficilis quaque est via nuUa^sequuntur. ille fugit per quae fiierat loca saepe secutus. heu, famulos fiigit ipse suos! clamare libebat

230 ^Actaeon ego sum, dominum cognoscite vestrumr' verba animo desunt: resonat latratibus aether. prima Melanchaetes in tergo vubiera fecit, proximaTherodamas: Oresitrophus haesit in armo* tar(}ius exierant, sed per compendia montis

235 anticipata via est. dominum retinentibus illis cetera turba coit confertque in corpore dentes, iam loca vulneribus desunt. gemit ille, sonumque, etsi non hominis, quem non tamen edere possit cervus, habet maestisque replet iuga nota querelis;

240 et genibus pronis supplex similisque roganti circumfert tacitos tamquam sua bracchia vultus* at comites rapidum soUtis hortatibus agmen ignari instigant oculisque Actaeona quaerunt < et velut absentem certatim Actaeona damant —

245 ad nomen caput ille refert — et abesse queruntur, nec capere oolatae segnem spectacula praedae. vellet abesse quidem; sed adest. velletque videre, non etiam sentire, canum fera facta suorum. undique circumstant, mersisque in corpore rostris

250 dilacerant falsi dominum sub imagine cervi. [nec nisi finita per plurima vulnera vita u^a pharetratae fertur satiata Dlanae

Nous nous intéressons ici au seul récit d’Ovide (chap. III des Métamorphoses)

<poem>

Rumor in ambiguo est. aliis violentior aequo Semele. visa dea est, alii laudant dignamque severa 255 virginitate vocant. pars invenit utraque causas* sola lovis coniunx non tam culpetne probetne eloquitur, quam clade domus ab Agenore ductae gaudet, et a Tyria collectum paelice transfert m generis socios odium. subit ecce priori 260 causa recens, gravidamque dolet de semine magni esse lovis Semelen. dum linguam ad iurgia solvit, 'profeci quid enim totiens per iurgia?' dixit: 'ipsa petenda mihi est. ipsam^ si maxima luno rite Yocor, perdam, si me gemmantia dextra sceptra tenere decet^ si sum regina lovisque 265 et soror et coniunx, certe soror. at> puto, furto est contenta, et thalami brevis est iniuria nostri? concipitl id deeratl manifestaque crimina pleno fert utero, et mater, quod vix mihi contigit^ uno de loye vult fieri: tanta est fiducia formae. 270 fallat eam faxo. nec sum Satumia, si non ab love mersa suo Stygias penetrabit ad undas.* surgit ab his solio» fulvaque recondita nube limen adit Semeles. nec nubes ante remoyit, quam simulavit aniun posuitque ad tempora canos 275 sulcavitque cutem rugis, et curva trementi membra tulit passu. vocem quoque fecit anilem, ipsaque erat Beroe^ Semeles Epidauria nutrix. ergo ubi captato sermone diuque loquendo ad nomen venere lovis, suspirat et ^opto, </poem> 280 luppiter ut sit' ait . ^metuo tamen omnia . multi nomine divorum thalamos iniere pudicos. nec tamen esse lovem satis est. det pignus amoris, si modo verus is est quantusque et qualis ab alta lunone excipitur, tantus talisque, rogato, 285 det tibi complexus suaque ante insignia sumat*' talibus ignaram luno Cadme*jda dictis formarat rogat illa lovem sine nomine munus. cui deus ^elige' ait, ^nullam patiere repulsam. quoque magis credas, Stygii quoque conscia sunto 290 numina torrentis: timor et deus ille deorum est.' laeta malo nimiumque potens perituraque amantis obsequio Semele ^qualem Satumia' dixit

te solet amplecti, Veneris cum foedus initis,

da mihi te talem.' voluit deus ora loquentis 295 opprimere: exierat iam vox properata sub auras. ingemuit. neque enim non naec optasse, neque ille non iurasse potest. ergo maestissimus altum aethera conscendit, vultuque sequentia traxit nubila, quis nimbos inmixtaque fulgura ventis 800 addidit et tonitrus et inevitabile fulmen* qua tamen usque potest, vires sibi demere temptat nec, quo centimanum deiecerat igne Typhoea, nunc armatur eo: nimium feritatis in illo est. cst aliud levius fulmen, cui dextra Cyclopum 805 </poem>

Texte latin

Notes